U bent hier:
verstoppertje

Definitie risicocompetentie

Risicocompetentie is de competentie om in een riskante situatie de mogelijkheden te zien en de afweging te maken om - er grensverleggend aan deel te nemen, - ze te transformeren naar een meer aanvaardbare situatie (met inbegrip van stoppen van deelname) of - helemaal niet deel te nemen, steunend op een reële inschatting van eigen ervaringen en capaciteiten en een reële risico-inschatting van de situatie.

Deze definitie is breed toepasbaar. Ze geldt dan ook zowel voor een volwassene als voor een kind in een spelsituatie. In dit onderzoek focussen we op riskante situaties met een fysiek risico. Situaties met bv. een economisch- of een emotioneel risico komen niet aan bod.

- Voorbeeld volwassene :

riskante situatie = van een besneeuwde oprit de steenweg oprijden

mogelijkheden = voorzichtig de oprit afrijden, pompend remmen (grensverleggend deelnemen) of sneeuwkettingen opleggen (situatie transformeren naar een aanvaardbare situatie) of niet vertrekken (niet deelnemen).

wat is mijn ervaring/capaciteiten = Ik rij regelmatig in de sneeuw en ik heb winterbanden. Ik heb het gevoel dat ik mijn auto onder controle heb in de sneeuw. Ik voel me veilig genoeg om voorzichtig en pompend remmend van de oprit te rijden. Ik vind het niet nodig om sneeuwkettingen op te leggen.

- voorbeeld spelsituatie kind :

riskante spelsituatie = ik moet met mijn step de oprit afrijden om op de stoep te kunnen steppen

mogelijkheden = ik rij zig zag zodat ik mijn snelheid onder controle heb (grensverleggend), ik rij door het gras waardoor ik trager ga (transformatie naar een aanvaardbare situatie) of ik neem mijn step aan de hand en ga te voet (ik neem niet deel aan de situatie)

wat is mijn ervaring/capaciteiten = ik heb mijn step nog maar net gekregen en ik ben op de stoep al twee keer gevallen. Ik heb niet het gevoel dat ik mijn step voldoende onder controle heb om van de oprit af te rijden. Ik neem mijn step dus aan de hand en ik ga te voet.

De meeste kinderen zijn risicocompetent

Risico opzoeken en hier grensverleggend mee omgaan hoort bij de natuurlijke ontwikkeling van een kind. Hierdoor zijn de meeste kinderen risicocompetent. Ellen Beate Sandseter stelt dat kinderen risico evalueren en geschikte manieren vinden om het risico te beperken als het nodig is. (EBH Sandseter 2009) (1)

Toch zijn er kinderen die omwille van vroeger opgedane ervaringen, persoonlijheidskenmerken, opvoedingssituaties, zelfvertrouwen of slecht inschatten van eigen motorische vaardigheid te weinig risicocompetent zijn. Zij zullen zichzelf of de reële situatie niet goed inschatten. Hierdoor worden ze overdreven moedig of angstig.

Door de overdreven beschermende houding van de maatschappij (ouders, scholen,...) vergroot de groep van minder risicocompetente kinderen omdat ze onvoldoende mogelijkheden krijgen om hun risicocompetentie te ontwikkelen.

Bron (1) EBH Sandseter, 2009, Characteristics of risky play, Journal of Adventure Education and Outdor Learning, Vol 9, No 1, p 3-21

Doel van werken aan risicocompetentie

We werken aan de ontwikkeling van de risicocompetentie bij kinderen

- zodat ze meer senso-motorische ervaringen opdoen zodat ze beter risico kunnen inschatten

- vanuit de aanname dat door de versterking van de risicocompetentie het aantal ongevallen zal dalen en er een versterking van het zelfbeeld en de zelfverantwoordelijkheid optreedt (zie bronnen 1, 2 en 3)

Bronnen :

(1) Vetter M, Kuhnen, U., Lensing-Conrady R (2008) RisKids, Wie psychomotorik hilft, Risiken zu meistern, Dortmund, Borgmann.

(2) www.socialpedagogy.co.uk (21-07-09) Gabriel Eichsteller & Sylvia Holthoff, ThemPra Social Pedagogy C.I.C. Risk Competence Towards a Pedagogic Conceptualisation of Risk

(3) Ungar M. (07-08 (winter)), CEA publications, Too safe schools, too safe families, denying children the risk-taking advantage p. 6-10

Definitie risicoperceptie

Risicoperceptie maakt deel uit van het hele proces waarin men risicocompetentie toont.  Risicoperceptie focust op het waarnemen en het afwegingsproces alvorens men een beslissing tot handelen neemt.  Tijdens het handelen blijft de risicoperceptie aanwezig i.f.v. het bijstellen van gedrag.  In dit onderzoek gaat het over situaties met een risico op een aanvaardbaar lichamelijk kwetsuur versus het vooruitzicht op het plezier van de participatie.

Aanvaardbaar risico

The Play Safety Forum (2002) (1) maakt een verschil tussen aanvaardbare en niet aanvaardbare risico’s voor kinderen. Aanvaardbare risico’s geven winst en worden door het kind zelf als risico gezien. Niet aanvaardbare risico’s zijn risico’s die kinderen nog niet kunnen inschatten. Het individu is hierin belangrijk.  Kinderen zijn dan ook goed in staat om fysieke en sociale risico’s rond hen te beoordelen (Gleave 2008) (2). Door kinderen kansen te geven om hun eigen risico te beheren in een gecontroleerde omgeving kunnen ze belangrijke, wezenlijke vaardigheden aanleren die nodig zijn voor volwassenheid en de ervaring opdoen die nodig is om met de onvoorspelbare aard van de wereld om te gaan (Gill 2007) (3)

Aanvaardbare risico's zijn ook risico's waarbij een verwonding enkel EHBO op school vereist. Dit wil zeggen dat het geen kans geeft op verwondingen waarvoor medische hulp noodzakelijk is.

Bronnen :

(1) Play Safety Forum, Managing risk in play provision. London : National Children’s Bureau, 2002.

(12) Gleave, Risk and play, London : Play England, 2008.

(3) Gill, T., No Fear : Growing up in a risk averse society. London : Calouste Gulbenkian Foundation, 2007.