U bent hier:

RISKI in het veiligheids- en gezondheidsbeleid

Werken aan risicocompetentie bij kinderen past in een bredere schoolwerking rond veiligheid/gezondheid en is een geleidelijk proces http://www.vigez.be/gezondeschool/beleid/de_gezondheidsmatrix_als_beleidsinstrument_voor_de_school.html

Wie kinderen wil leren omgaan met riskante situaties of wil stimuleren tot grensverleggend gedrag kan dit doen door avontuurlijke activiteiten aan te bieden.

Avontuurlijk spel omvat uitdagend spelen waarbij een risico op fysieke verwonding mogelijk is. Om avontuurlijk spel in de klas en school te implementeren en zo effectief invulling te geven aan het werken aan risicocompetenties bij de leerlingen, is een inbedding in het gezondheidsbeleid  vereist. Om avontuurlijk spel succesvol toe te passen in de werking kunnen de verschillende strategieën en werkniveaus van de gezondheidsmatrix http://www.vigez.be/uploads/documentenbank/39d44da4fe8425819e038bac8cf9490c.pdf    hiervoor ingevuld worden.

Concreet betekent dit dat de school niet enkel aandacht heeft voor een veilige infrastructuur en materialen, maar ook afspraken maakt en concreet invulling geeft aan educatie met betrekking tot risicocompetentie. Gezondheidseducatie om letsels te voorkomen, geïntegreerd in een breder gezondheidsbeleid blijkt namelijk naast interventies die gezond eten, voldoende bewegen en mentale gezondheid promoten, het meest effectief te zijn (Stewart-Brown, 2006 : http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0007/74653/E88185.pdf).

Volgende items zijn belangrijk om afspraken rond te maken :

  1. Doelen en aanbod rond risicocometentie  in de gezondheidseducatie
  2. Structurele maatregelen: een uitdagende omgeving
  3. Afspraken over veiligheid, correcte begeleiding en aansprakelijkheid
  4. Begeleiding en zorg

Verloopt het integreren van de werking over risicocompetentie in het gezondheidsbeleid op school niet altijd even vlot, ga dan na of alle randvoorwaarden (http://www.gezondescholen.be/cases )  voldoende aanwezig zijn op school om te komen tot een kwaliteitsvol gezondheidsbeleid. Denk hierbij aan voldoende draagvlak in het schoolteam, betrekken van de ouders, samenwerking met de preventieadviseur en met externe partners (bv. CLB). De ervaring leert dat het gezondheidsbeleid op school een groter effect heeft als aan de randvoorwaarden wordt voldaan. Deze randvoorwaarden spelen een belangrijke rol tijdens de gehele beleidscyclus http://www.vigez.be/gezondeschool/beleid/de_gezondheidsmatrix_als_beleidsinstrument_voor_de_school.html: van de voorbereiding tot en met de uitvoering.

Reflectievragen veiligheids- en gezondheidsbeleid

- Besteed je op school aandacht aan risicocompetentie in de klas?
- Is onze school ingericht en uitgerust met materialen die uitdagende spelsituaties aanbieden?
- Heeft onze school duidelijke afspraken rond risico’s/veiligheid met de leerlingen, de ouders en het schoolteam?
- Heeft onze school aandacht voor begeleiding en zorg wanneer het activiteiten avontuurlijk spelen betreft?
- Is onze werking over risicocompetentie voldoende ingebed in het gezondheidsbeleid (worden er bv. linken gelegd met het bewegingsbeleid van de school)?
 

1. Doelen en aanbod rond risicocompetentie in de gezondheidseducatie

In de eindtermen en ontwikkelingsdoelen van de Vlaamse Gemeenschap wordt veiligheid (risico’s herkennen, verschil tussen gezond en gewond zijn herkennen en eerste zorg toedienen) opgenomen in http://www.vigez.be/gezondeschool/beleid/de_gezondheidsmatrix_als_beleidsinstrument_voor_de_school.html    maar hoofdzakelijk inzake eerste hulp en verkeersveiligheid.

Door gebruik te maken van het didactisch pakket kan je mee invulling geven aan de educatie rond risicoperceptie – en competentie.

RISKI bevat activiteiten die aandachtspunten en leerinhouden veiligheid aanbrengen via het aanbrengen van avontuurlijke activiteiten. De activiteiten zijn opgedeeld in zes categorieën die verwijzen naar de verschillende aspecten in avontuurlijk spelen: hoogte en snelheid, gevaarlijke voorwerpen en werktuigen, stoeispel (trekken en duwen) en verdwijnen/verloren lopen. RISCKI reikt als educatief programma dus geen nieuwe aandachtspunten of leerinhouden aan, maar vult bestaande aandachtspunten en leerinhouden didactisch anders in zodat deze een meerwaarde krijgen voor de ontwikkeling van risicocompetenties en veiligheidseducatie. Het zijn activiteiten die eenvoudig te integreren zijn in de dagelijkse klaswerking (bv. thema groenten en fruit: verwerken van gekuiste groenten met keukenmesjes, prikkers, …), mits ze zijn ingebed in een aanpak op schoolniveau die een correcte begeleiding en veilige omgeving garandeert.

De begeleiding van deze activiteiten vereist van het schoolteam een deskundigheid die gebaseerd is op een gedeelde visie met betrekking tot aanvaardbare risico’s en het ‘recht op blauwe plekken’. Zowel van leraren als preventieadviseur kan dit een mentaliteitsverandering vragen. Het hoofddoel tijdens de activiteiten is immers het kind de kans te geven om te leren omgaan met risicovolle situaties en deze mogelijks zelf te transformeren naar een meer aanvaardbare situatie,  niet langer (enkel) om het kind te beschermen maar om er grensverleggend mee te leren omgaan.

In de begeleiding van de activiteiten en het toezicht op leerlingen is dus een positieve houding tav risico’s noodzakelijk. Daarin gaat het erkennen van leerkansen samen met het stimuleren van exploratie en probleemoplossend denken. Risicovolle situaties toelaten in veilige omstandigheden, vormt de basis voor het stellen van grenzen. In het didactisch pakket wordt aandacht besteedt aan deze positieve houding en het trainen van een correcte begeleiding van de activiteiten.

  • Tips:

- Stem met het schoolteam af hoe je over risico praat.
- Werk in verschillende thema’s, belangstellingspunten en leergebieden aan risicocompetentie.
- Werk in alle leerjaren aan risicocompetentie.                                     - Houd rekening met de eindtermen/ontwikkelingsdoelen en leerplannen

2. Structurele maatregelen : een uitdagende omgeving

Naast de invulling van de educatie is het ook belangrijk om enkele structurele maatregelen te voorzien. Vanuit de visie dat we kinderen willen de kans geven om te leren omgaan met risicovolle situaties, moet de school voldoende uitdagingen voorzien in de vorm van avontuurlijke activiteiten en spel.

Om dit avontuurlijk spel te kunnen aanbieden dienen er structurele maatregelen te worden genomen op klas- en schoolniveau.

Klassen, turnzalen en speelplaatsen moeten voorzien zijn van uitdagende/geschikte materialen die kleuters en leerlingen toelaten om vanuit hun fantasie hieraan een eigen betekenis te geven en een eigen speldecor op te bouwen. Het is niet de bedoeling dat scholen allerlei bijzonder materiaal gaan aankopen. Het voor de hand liggende, dagelijkse materiaal is zeker goed voor gebruik.  Concreet gaat het bijvoorbeeld om: losse planken, stokken, buizen, ballonnen, steps, fietsjes … die beschikbaar zijn in de klas, turnzaal of op de speelplaats. Voor de activiteiten worden ook 'gevaarlijke voorwerpen' voorzien zoals messen, hamers, nagels, beitels, naalden, scharen, …

Voor activiteiten en spel met betrekking tot hoogte en snelheid en verstop- en oriëntatiespelen is ook de inrichting van klas, turnzaal, speelplaats en schooldomein van belang. Zo kan (een deel van) de klas ingericht worden met niveauverschillen. Ook op de speelplaats kan dit voorzien worden, naast open ruimtes (ifv snelheid), groen, verstopplekjes en speeltuigen die aanzetten tot avontuurlijk spel. Overleg met de preventieadviseur is noodzakelijk. Een mooi voor beeld is http://www.bsdeoogappel.be/index.php?option=com_content&view=article&id=9&Itemid=14 .                   Tenslotte kan de inrichting van het schooldomein worden  voorzien in een grotere zone waarin de kleuters en jonge kinderen kunnen rondlopen tijdens bv. speeltijden, mits een bewuste aanpak van omheining en toegangspoorten en bijhorend toezicht. Zo wordt de fysieke omgeving ingericht in functie van de nieuwe kijk op risico’s: leraren die risico niet langer zien als louter negatief, maar ook als een kans om kinderen te laten exploreren en te experimenten en te leren om problemen op te lossen en kinderen er zelfs in stimuleren.

  • Tips:

- Zorg ervoor dat de infrastructuur en materialen voldoen aan de veiligheidsvoorschriften (www.speelom.be), overleg hierover met de preventieadviseur, zeker als je zelf opstellingen of materialen maakt.
- Heb ook aandacht voor avontuurlijk spel en werken aan risicocompetentie tijdens extra muros activiteiten bv. in het bos, op het speelplein, …

3. Afspraken over veiligheid, correcte begeleiding en aansprakelijkheid

Het werken rond risicocompetentie via avontuurlijk spel kan pas wanneer er afspraken zijn gemaakt over veiligheid in de school en in de klas. http://www.vigez.be/gezondeschool/beleid/de_gezondheidsmatrix_als_beleidsinstrument_voor_de_school.html  Het gaat hierbij zowel om afspraken met de leerlingen, de ouders  en het schoolteam. Afspraken rond het nemen van risico's in de klas, in de gymzaal, rond het toezicht op de speelplaats en de opvolging van regels, aansprakelijkheidverzekeringen en grenzen voor het schoolpersoneel zijn hiervoor een vereiste.

Als school is het belangrijk om rond het toezicht en de begeleiding van avontuurlijk spel concrete afspraken te maken, op alle niveaus (individu, klas, school en omgeving).

Om dit te verwezenlijken zal wellicht tijdens de spelactiviteiten een groter aantal mensen toezicht moeten houden, zeker als er meegespeeld wordt.

  • Tips:

- Neem de afspraken op in het schoolreglement.
- Communiceer de afspraken naar de leerlingen, de ouders en het schoolteam.
- Volg de afspraken en procedures voor de leerlingen met het schoolteam consequent op (toezicht houden, ingrijpen bij onveilige situaties, reageren op overtredingen, …).